KRATKA ISTORIJA SRPSKOGA NARODA
Istorija Srba
Poreklo imena Srbin
Srpski istoricar Jovan Rajic u "Istoriji Srba" (1794), iz starih izvora, izvodi poreklo Srba od Hunskih Sabira. Drugi izvori to izvode iz Srbata - Sarmata, a takodje i od reke Serbice (izmedju Eufrata i Tigra, Mesopotamija, danasnji Iraq). Neki autori ime Srba izvode iz reci Sobranie (zbor, sabor) i slicno, a neki ga prostorno vezuju za Sibiriju, jednu od nasih prapostojbina. Ceski istoricar Pavel Safarik vezuje srpsko ime za reci Sjarbin, Serb, Serbin, Sibrin, sto su sve oblici znacenja roda, naroda, a sto ima isto znacenje sa latinskom reci "gens" i "natio" ili indijskom reci Serim, sto znaci narod iste krvi. Neda Marinovic u opisu najstarijeg naroda na Balkanu iznosi da Srbin, u starodavnom indijskom jeziku, sanskritu, iz koga su potekli svi indo-evropski jezici, medju kojima i srpski, oznacava slobodnog coveka, junaka, koji se vecito bori za sopstveni opstanak. Prema ruskom istoricaru Veltmanu u delu "Atila i Rusi" ime Srbin od starine odnosilo se na vojnicki, ratnicki stalez u Rusiji, a rec Srb znacilo je vojnik, hrabar covek i navodno od Srba su postali Kozaci. I dan danas oko reke Volge rec Serbo oznacava porodicu, rod, svojtu, a kod Belorusa rec Sabr ili Sjarb znaci silu, mnozinu velikog naroda iste krvi i jezika. Kod Velikorusa rec Serbi znaci zdrav, junacan, silan soj ljudi. Kod Luzickih Srba rec Sorab ima znacenje coveka najrazboritijeg, najlepseg, najodabranijeg u tom rodu. Kod Ukrajinaca rec Sirbin znaci gospodovati. U srpskom narodu od davnina postoji pohvala pokojnika, za koga se smatralo da je bio dobar sa visokim odlicjima, koja kaze "Bas je pravi Srbin bio i srpski ziveo". A u Crnoj Gori hrabrog junaka su hvalili sa "Srb od Kosova". I u turskom jeziku reci Sirb i Serb imaju znacenje naroda jednog kolena, hrabrog, ubojitog i nepokornog. Kod starih Persijanaca rec Sarb znaci glava, staresinstvo. Kod Arabljana, Haldejaca i Jevreja rec Srb znaci slobodan covek, junak, nepokoran. I u starom sanskritskom jeziku rec Serbh znaci ne dati se nikome, a koren te reci znaci seme, koleno i rod. Safarik i Kolar su citirali, takodje, da rec Srbi oznacava rodjake, svojtu. Nepoznatom coveku Srbin ce reci: "Kako se Ti ono zvase Rodjace".
Srednjevekovna Srbija (VII - XIV vek)
Kao i ostala juznoslovenska plemena, Srbi su dosli na Balkan za vreme velike seobe naroda tokom 6. i 7. veka posle Hrista. Najranije sistematizovane podatke o Srbima na Balkanu nalazimo u spisima vizantijskog cara Konstantina VII Porfirogenita, u X veku. Tada su Srbi naseljavali teritoriju sadasnje zapadne Srbije, istocne i centralne Bosne, Hercegovinu sa jadranskom obalom izmedu reke Cetine i Skadarskog jezera, a na jugu prostor do reke Lima i planinskog lanca Prokletije. Prva srpska drzava je bila formirana pod dinastijom Viseslavica, a u okolnostima spoljasnje ugrozenosti od strane Bugara i Vizantije. Pod uticajem Vizantije dogodila se vazna promena u srpskom narodu, koja ce imati prvorazredni znacaj u njegovoj buducnosti: krajem IX veka pocinje proces napustanja paganstva i pokrstavanje, u cemu je prednjacila vladarska porodica Viseslavica.
Nakon ovog prvog uspona srpske drzave nastupila je oseka i period razdrobljenosti i kriza, koji je trajao do pred kraj XII veka. Nakon borbe sa bracom oko prestola, 1170. godine na vlast je dosao Stefan Nemanja, osnivac dinastije Nemanjica. On je otpoceo obnovu srpske drzave u Raskoj oblasti. Neki put pod okriljem Vizantije, a ponekad protiv nje, veliki Zupan (to je rang kneza) Stefan Nemanja je prosirio teritoriju svoje drzave na istok i jug, i pripojio joj ponovo Zetu i primorje. Osim vodenja drzave veliki zupan je mnogo polagao i na podizanje manastira. Medu njegove zaduzbine spadaju u Raskoj oblasti Ðurdevi Stupovi i Studenica u kojoj je i sahranjen, i Hilandar na Svetoj Gori.
Stefana Nemanju je nasledio srednji sin Stefan, dok je najstarijem sinu Vukanu dodeljen na upravu deo tadasnje srpske drzave, Zetska oblast (danasnja Crna Gora ). Najmladi Nemanjin sin Rastko se zamonasio i uzeo ime Sava, posvetivsi se duhovnosti svog naroda. Posto je Rimska kurija od ranije gajila ambicije da pod svoj uticaj podvede i Balkan, Stefan je to iskoristio, od pape zatrazio krunu i prvi medu Srbima bio krunisan za kralja 1217. godine. Njegov brat Sava je u Vizantiji isposlovao autokefalnost Srpske crkve i 1219. godine bio postavljen za prvog srpskog arhiepiskopa. Time su Srbi stekli oba vida samostalnosti koja je poznavao srednji vek: duhovnu i svetovnu.
Naredna generacija srpskih vladara, koju su cinili sinovi Stefana Prvovencanog Radoslav, Vladislav i Uros I, znacila je stagnaciju u drzavnom razvitku. Sva tri kralja su bila u vecoj ili manjoj zavisnosti od susednih drzava Vizantije, Bugarske ili Ugarske. Veze sa Madarima su uslovile da kralja Urosa I na prestolu nasledi sin Dragutin, koji je bio ozenjen madarskom princezom. Kasnije, kada je Dragutin abdicirao u korist svog mladeg brata Milutina, dobio je od madarskog kralja Ladislava IV zemlju u severoistocnoj Bosni, Srem, Macvu i Beograd, a osvojio je i pripojio i teritorije u severoistocnoj Srbiji. Time su te oblasti prvi put usle u sastav srpske drzave.
Pod vladavinom kralja Milutina, mladeg Dragutinovog brata, Srbija je dalje ojacala, uprkos situaciji da katkad mora da ratuje i na tri fronta. Milutin je u istoriji ostao poznat i kao vest diplomata, koji je rado koristio jedno od uobicajenih srednjevekovnih diplomatskih sredstava - dinasticke brakove. Zenio se pet puta, madarskim, bugarskim i vizantijskim princezama. Narocito je ostao poznat po gradnji crkava, od kojih neke spadaju medu najlepse primere naseg srednjevekovnog graditeljstva: Gracanica na Kosovu, Saborna crkva u Hilandaru, Sv. Arhangela u Jerusalimu i dr. Zbog svojih zaduzbina kralj Milutin je proglasen za sveca, uprkos svom burnom zivotu. Njega je nasledio sin Stefan, kasnije prozvan Decanski. Decanski je donekle prosirio teritoriju drzave na istoku dobivsi Nis sa okolinom, a na jugu oblasti u Makedoniji. Nadimak Decanski dobio je zbog podizanja najmonumentalnijeg srpskog srednjevekovnog manastira Visoki Decani u Metohiji.
Srednjovekovna Srbija, koja je u politickim, ekonomskim i kulturnim sferama zauzimala ugledno mesto u srednjovekovnoj Evropi, dostigla je svoj vrhunac sredinom 14. veka, za vreme vladavine cara Stefana Dusana. Iz tog doba je i Dusanov zakonik, najvece zakonsko dostignuce srpskog srednjevekovlja, jedinstveno medu feudalnim drzavama Evrope u to vreme. Nomokanon Svetog Save, Dusanov zakonik, freske i arhitektura srednjovekovnih manastira, koji krase srpske zemlje vecni su svedoci civilizacije srpskog naroda. Car Dusan je na racun Vizantije udvostrucio teritoriju svoje drzave, prosirivsi je na jugu, jugozapadu i istoku. Nasledio ga je sin Uros, zvani Nejaki, sto vec samo po sebi govori o stanju drzave koja pocinje da zapada u stanje feudalne anarhije. U to vreme se javlja i nova opasnost: turska Osmanska drzava, koja postepeno iz Azije prelazi u Evropu, osvojivsi najpre Vizantiju, a potom i ostale balkanske drzave.
Tursko osvajanje i vladavina (XIV - XIX vek)
Posto su porazili srpsku vojsku u dve kljucne bitke: na reci Marici 1371. gde je porazena srpska vlastela iz Makedonije i na Kosovu Polju 1389, gde je porazena vojska kneza Lazara, koji je tada bio najjaci oblasni vladar u Srbiji i komandant vojske svojih vazala. Bitka na Kosovu je definitivno resila sudbinu Srbije, jer nakon nje u zemlji vise nije bilo sile koja bi mogla da se suprotstavi Turcima. To je bio nestabilan period u kome su vladali sin i naslednik kneza Lazara despot Stefan Lazarevic, koji je bio pravi vitez evropskog tipa, vojskovoda i pisac, a zatim njegov rodak Ðurad Brankovic, koji je prestonicu drzave preselio na sever, u novoizgradeni grad Smederevo. Turci su nastavili svoja osvajanja sve dok nisu uspeli da zauzmu celu teritoriju srpske drzave 1459. godine, osvojivsi Smederevo. Srbija je bila pod vlascu Otomanske carevine skoro pet vekova, Turci su se narocito okomili na srpsku aristokratiju, istrebljujuci fizicki drustvenu elitu. Posto je Turska carevina bila islamska drzava teokratskog tipa, u kojoj su hriscanski Srbi bili narod drugog reda, izlozeni nasilju, ponizavanju i eksploataciji, srpski zivalj je napustao razvijena i urbanizovana rudarska, zanatska i trgovacka sredista i povlacio se u nepristupacne planine, baveci se uglavnom stocarstvom.
Evropske sile, narocito Austrija, vodile su brojne ratove protiv Turske. Na njihovoj strani su bili Srbi, koji su im pomagali, iako su ziveli pod turskom vlascu. Tokom Tursko-austrijskog rata (1593-1606) Srbi su 1594. podigli ustanak u panonskom delu Turske, u Banatu, koja im se osvetila spaljivanjem tela Svetog Save najvece srpske relikvije, koju su postovali cak i muslimani srpskog porekla. Drugo zariste otpora Turcima stvorili su Srbi u Hercegovini, ali su sklapanjem mira izmedu Turaka i Austrije bili prepusteni turskoj odmazdi. Taj redosled dogadaja je postao uobicajen tokom narednih vekova.
U Velikom ratu (1683 - 1690.) izmedu Turske i Svete lige uz papinu pomoc ucestvovale su Austrija, Poljska i Venecija. One se podsticale Srbe na bunu protiv turske vlasti. Uskoro je ceo zapadni Balkan bio zahvacen ustancima i gerilom od Crne Gore, preko Dalmacije i Podunavlja do Stare Srbije (Makedonija, Raska, Kosovo i Metohija). Kada je austrijska vojska pocela da se povlaci iz Srbije, pozvala je i srpski narod da se povuce sa njom, na njenu teritoriju. Birajuci izmedu turske osvete i zivota u jednoj hriscanskoj carevini, mase Srba su napustile svoju postojbinu i 1690. godine, pod vodstvom svog patrijarha Arsenija Carnojevica krenule na sever. Tada su mnoge oblasti na jugu Balkana ostale depopulisane, sto su Turci koristili da islamizuju Rasku oblast, Kosovo i Metohiju i delimicno Makedoniju. Tada je poceo proces cije se posledice osecaju i danas.
Kada je srpska etnicka teritorija, 1716-1718, od Dalmacije, preko Bosne i Hercegovine do Beograda i Podunavlja opet postala popriste novog austijsko-turskog rata, koji je vodio princ Eugen Savojski, Srbi su uzeli ucesce u borbi na strani Austrije. Turska je tada, tzv. Pozarevackim mirom izgubila sve teritorije u Podunavlju, severnu Srbiju i severnu Bosnu, delove Dalmacije i Peloponez. Novim ratom i tzv. Beogradskim mirom Turska je uspela da povrati skoro sve sto je prethodnim izgubila. Lokalno srpsko stanovnistvo opet je pogodilo ratno razaranje, progoni i odmazde.
Poslednji austrijsko-turski rat bio je tzv. Dubicki rat (1788-1791), u kome je opet Austrija pozivala hriscane u Bosni da se dignu na ustanak. Nakon njega novih sukoba vise nije bilo sve do dvadesetog veka i propasti obe carevine.
Novovekovna srpska drzava (1804-1918)
Srpski otpor Otomanskoj dominaciji, dugo godina latentan, narocito je uzeo maha pocetkom 19. veka, buknuvsi u Prvom i Drugom srpskom ustanku 1804. i 1815. godine. Turska se u to vreme vec nalazila u stanju duboke krize bez perspektive na oporavak, sto se posebno tesko odrazavalo na hriscanske narode koji su u njoj ziveli. Srbi su podigli ne samo nacionalnu nego i socijalnu revoluciju, nakon koje je Srbija pocela da hvata korak sa ostalim evropskim drzavama, prihvativsi vrednosti gradanskog drustva. Kao rezultat ovih ustanaka i potonjih ratova protiv Otomanske imperije, formirana je nezavisna Knezevina Srbija, koja je bila medunarodno priznata 1878. godine.
U ovom periodu su se oko vlasti nadmetale i smenjivale dve dinastije, ciji su rodonacelnici bili Ðorde Petrovic - Karadorde, voda Prvog srpskog ustanka protiv Turaka i Milos Obrenovic, voda Drugog srpskog ustanka. Dalji razvoj Srbije je bio obelezen opstim napretkom u ekonomiji, kulturi i umetnosti, cemu je pre svega doprinela mudra drzavna politika, koja je slala mlade ljude na skolovanje u evropske metropole, odakle su donosili novi duh i novi sistem vredosti. Jedan od spoljnih izraza transformacije kroz koju je sada prolazila nekadasnja turska provincije bilo je i proglasenje kraljevine, 1882. godine.
Tokom njene integracije u evropski poredak drzava, u drugoj polovini 19. veka, bile su osnovane prve politicke partije, cime politicki zivot dobija novi zamah. Drzavni udar 1903, koji je doveo na tron Karadjordevog unuka, kralja Petra Prvog Karadordevica, otvorio je put parlamentarnoj demokratiji u Srbiji. Evropski obrazovan, ovaj liberalni kralj je preveo delo "O slobodi" Dzona Stjuarta Mila na srpski jezik i dao svojoj zemlji demokratski ustav, koji je Srbiju uveo u period parlamentarizma i politickih sloboda, a koji je prekinut novim oslobodilackim ratovima. Balkanski ratovi 1912 - 1913. godine okoncali su tursku dominaciju na Balkanu. Turska je potisnuta sve do moreuza, a od njenih evropskih teritorija formirane su nacionalne drzave balkanskih naroda.
Atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu 1914. posluzio je kao povod za njen napad na Srbiju, cime je i zapoceo Prvi svetski rat. Srpska vojska je hrabro branila nezavisnost svoje zemlje i odnela velike pobede, ali suprotstavljena nadmocnim neprijateljskim snagama Nemacke, Austrougarske i Bugarske, morala je da se preko Albanije povuce sa nacionalne teritorije i kasnije nastavi borbu na Solunskom frontu, zajedno sa ostalim snagama Antante, koju su cinile Francuska, Engleska, Rusija, Italija i Sjedinjene Americke Drzave. U toku ovog rata Srbija je izgubila 1.264.000 (28%) stanovnika od ukupne populacije od 4.529.000 i to 58% muskog stanovnistva, od cega se nikada nije oporavila. Ovim ogromnim zrtvama Srbija je dala znacajan doprinos pobedi saveznika i preuredenju Evrope i Sveta nakon rata.
Kraljevina Jugoslavija (1918-1941)
Zavrsetkom Prvog svetskog rata i propascu otomanske i austrougarske imperije stvoreni su uslovi da u decembru 1918. godine bude proglasena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Jugoslovenska ideja je dugo zivela u intelektualnim krugovima tri naroda koji su dali ime novoj drzavi, ali do ovog trenutka medunarodna konstalacija politickih snaga i interesa nije omogucavala njenu realizaciju. No, intelektualci su nakon rata ustupili mesto politicarima, a najuticajniji hrvatski politicari su se suprotstavljali novoj drzavi od samog pocetka.
Hrvatska seljacka stranka (HSS), pod vodstvom Stjepana Radica, a kasnije Vlatka Maceka pretvorila se vremenom u masovnu stranku koja zastupa hrvatske nacionalne interese. Po misljenju njenih lidera hrvatsko nacionalno pitanje nije bilo reseno na zadovoljavajuci nacin u jugoslovenskoj drzavi. Kao sredstvo politicke borbe izabrali su sistematsku opstrukciju drzavnih institucija i sklapanje politickih koalicija uperenih protiv jedinstva drzave, iznuduju tim metodima izvesne ustupke. Svako aktuelno politicko ili ekonomsko pitanje korisceno je da bi se postavilo tzv. hrvatsko pitanje, kao neresen problem.
Pokusavajuci da se nosi sa ovim izazovom i spreci dalje slabljenje zemlje, kralj Aleksandar Karadordevic je 1929. godine zabranio nacionalne politicke partije, licno preuzeo vlast i preimenovao zemlju u Jugoslaviju. On se nadao da ce time obuzdati separatisticke tendencije i ublaziti nacionalisticke strasti. Ali u medunarodnim odnosima je doslo do promene odnosa snaga: u Italiji i Nemackoj na vlast su dosli fasisti i nacisti, a u Sovjetskom Savezu Staljin. Ni jednoj od ovih drzava nije odgovarao kurs politike koju je vodio kralj Aleksandar, jer su prve dve tezile reviziji medunarodnih ugovora potpisanih nakon Prvog svetskog rata, a Sovjeti da povrate svoje pozicije u Evropi i povedu aktivniju medunarodnu politiku. Jugoslavija je bila velika prepreka ovim teznjama, a kralj Aleksandar stozer jugoslovenske politike.
U Marselju 1934. godine, prilikom zvanicne posete Francuskoj, kralja Aleksandra je ubio pripadnik bugarske ekstremne nacionalisticke organizacije (tzv. VMRO), koja je gajila aneksionisticke pretenzije prema istocnim i juznim teritorijama Jugoslavije, u saradnji sa ustasama, pripadnicima hrvatske fasisticke separatisticke organizacije. Medunarodna politika druge polovine tridesetih godina je u bila ispunjena naraslom netrpeljivoscu najkrupnijih aktera, agresivnim ponasanjem totalitarnih drzava i izvesnoscu da poredak uspostavljen nakon Prvog svetskog rata gubi svoja uporista, a njegovi zastitnici svoju snagu. Podrzavani od fasisticke Italije i nacisticke Nemacke i pod njihovim pritiskom, hrvatski lider Vlatko Macek i njegovi istomisljenici uspeli su da uspostave tzv. Banovinu Hrvatsku 1939. godine. Tim sporazumom Hrvatska je jos uvek ostajala u sklopu Jugoslavije, ali je ubrzano nastojala da izgradi zaseban politicki identitet u medunarodnim odnosima.
Drugi svetski rat (1941-1945) i posledice
Pocetkom cetrdesetih Jugoslavija se nasla u obrucu neprijateljskih zemalja. Osim Grcke, sve druge susedne zemlje su bule vezane sporazumima za Nemacku i Italiju. Hitler je vrsio snazan pritisak da i Jugoslavija pristupi paktu. Vlada je cak bila spremna na kompromise sa njim, ali raspolozenje u zemlji je bilo sasvim drugacije. Javno manifestovanje otpora nacizmu izazvalo je zestoku reakciju.
Beograd i drugi veci gradovi su bombardovani, a tokom aprila 1941. godine Sile osovine su okupirale Jugoslaviju, rasparcale je i na njenom zapadnom delu stvorile marionetsku Nezavisnu Drzavu Hrvatsku pod vlascu ustasa, kojoj su pripojile Bosnu i Hercegovinu. Srbija je okupirana od nemackih trupa, pri cemu su njeni severni delovi pripojeni Madarskoj, a istocni i juzni Bugarskoj. Kosovo i metohija su vecim delom pripojeni Albaniji, koja je bila pod patronatom fasisticke Italije. Crna Gora jetakode umanjena pripajanjem njenih delova Albaniji i okupirana od strane Italije. Slovenija je podeljena izmedu Nemacke i Italije, koja je prisvojila i jadranska ostrva.
Fasisticka Hrvatska je po uzoru na nacisticku Nemacku osnovala koncentracione logore u kojima je pocinila genocid nad vise od 750.000 Srba, Jevreja i Cigana. Iskustvo tog holokausta stvorilo je istorijsku i politicku pozadinu za gradanski rat u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini pedeset godina kasnije, koji je pratio razbijanje Jugoslavije 1991 - 1992.
Gruba politika nemackih okupacionih snaga i genocidna politika hrvatskog ustaskog rezima proizveli su snazan srpski pokret otpora. Srbi su ustali u odbranu od hrvatskog genocida i nacistickog porobljavanja Jugoslavije. Mnogi su se pridruzili partizanskom otporu (Narodnooslobodilacka vojska predvodena Josipom Brozom Titom) u oslobodilackom ratu, doprinoseci pobedi saveznika. Do kraja 1944. godine, partizani, potpomognuti od strane ruske Crvene armije, oslobodili su Srbiju, a do maja 1945. preostale jugoslovenske teritorije, spojivsi svoje snage sa saveznickim trupama u Madarskoj, Austriji i Italiji. Srbija i Jugoslavija su bile medu zemljama koje su najvise razorene u toku rata: 1.700.000 (10,8% populacije) ljudi je ubijeno, a gubitak nacionalnih dobara je procenjen na 9,1 milijardu americkih dolara, po cenama iz tog vremena.
Socijalisticka Federativna Republika Jugoslavija (1945 - 1991)
Za vreme rata, 1943. godine bila je proklamovana revolucionarna promena drustvenog i drzavnog sistema i ukidanje monarhije u korist republike. Josip Broz Tito je postao prvi predsednik obnovljene, sada socijalisticke Jugoslavije. Od uglavnom poljoprivredne zemlje, Jugoslavija je transformisana u red srednje razvijenih industrijskih zemalja, stekavsi visoku medunarodnu politicku reputaciju svojom podrskom procesu dekolonizacije i vodecom ulogom u pokretu nesvrstanih zemalja. Socijalisticka Jugoslavija je formirana kao federalna drzava, koja se sastojala od sest republika: Srbije, Hrvatske, Slovenije, Bosne i Hercegovine, Makedonije i Crne Gore; i sa dve autonomne pokrajine: Vojvodina i Kosovo i Metohija. Ove dve autonomne pokrajine su ujedno i sastavni delovi Republike Srbije. Po ovoj administrativnoj podeli i zbog istorijskih razloga, srpski narod, najbrojniji u Jugoslaviji, ziveo je u svih sest republika i obe pokrajine. Tendencija da se poveca moc republika na racun federalne vlasti dobila je na snazi narocito posle usvajanja Ustava iz 1974, koji je ohrabrio narastanje hrvatskog, slovenackog, muslimanskog i siptarskog nacionalizma i secesionizma.
Raspad SFR Jugoslavije (1991-1995)
U periodu 1991 - 1992. godine Slovenija, Hrvatska i Bosna i Hercegovina su se otcepile od Jugoslavije nasilnim putem, dok se Makedonija odvojila na miran nacin. Rasturanje Jugoslavije je potpomognuto od strane medunarodnih sila koje su priznale pravo na samoizjasnjavanje svim narodima osim Srbima, koji su izrazili raspolozenje da i dalje zive u Jugoslaviji. Secesionisticke republike su brzo zadobile priznanje od medunarodne zajednice, ocitom zloupotrebom principa o nepovredivosti medunarodno priznatih granica suverenih drzava i bez zadovoljavanja uslova koje drzave moraju predhodno ispuniti da bi bile medunarodno priznate. Srbija i Crna Gora su se opredelile za ostanak u zajednickoj drzavi, pa je na zajednickoj sednici Skupstine Jugoslavije, Srbije i Crne Gore 27. aprila 1992. u Beogradu, usvojen Ustav Savezne Republike Jugoslavije, cime je potvrden kontinuitet njihove zajednicke drzave od 1. Decembra 1918. kada je Jugoslavija stvorena, pa do danas.
Kosvo i metohija
Teritorija sadasnjeg Kosova i Metohije, zbog svog povoljnog geografskog polozaja bila je znacajna, kako u starom isrednjem veku, tako i u novijoj istoriji. Pomenutu teritoriju Srbi pocinju da naseljavaju u XI veku, kada je ona bila granicna oblast Vizantijske drzave(Srbi su se u oblast Balkanskog poluostrva doselili sa ostalim Juznim Slovenima u VII veku). Od tada pocinju sukobi izmedju Srbije i Vizantije. Pod vodjstvom Stefana Nemanje srpska vojska je 1170. godine potukla vizantijsku vojsku. Od tada, pa sve do pokoravanja Srbije od strane Turaka (1389), Kosovo je bilo u sastavu Srbije.Pre dolaska Turaka, Arbanaha je bilo samo u manjim grupama, i to pretezno po plemenima.Dolaskom Turaka, koji osim srpskih zemalja, osvajaju i podrucije danasnje Albanije, stvari se menjaju. Pocinje se sa nasilnim prevodjenjem Srba u islamsku veru. Iz tog perioda datira i preokret u etnickom sastavu stanovnistva Kosova i Metohije.
U XVII veku, posebno posle austro-turskih ratova u kojima su Srbi pomagali Austrijance i poraza Austrije, dolazi do dva ogromna talasa seoba Srba ka severu (u predele juzne Ugarske gde im je austrijski car obezbedio izvesne privilegije).Tada Arnauti silaze sa planina na plodno Kosovo, naseljavaju srpske domove i prisvajaju njihovu zemlju. Islamizcijom dobijaju privilegovan polozaj, a za vernost sluzbi Turcima dobijaju pravo na slobodan odstrel Srba. Ovakav diskriminatorski polozaj Srba trajao je svih 500 godina turske vladavine Srbijom. Kao sto je vec pomenuto, poceci albanizacije Kosova i Metohije sezu duboko u proslost, ali prve jasne separatisticke tendencije kosovskih Albanaca javile su se osnivanjem Prizrenske lige 1878.g. Na njenom osnivackom skupu usvojen je program "Velika Albanija" koji je predvidjao borbu protivu aneksije navodnih albanskih teritorija i stvaranje albanske autonomije u okviru turske imperije. Pod tim teritorijama podrazumevale su se 4 oblasti: Janjski, Bitoljski, Skadarski i Kosovski vilajet- delovi grcke i slovenske zemlje u kojima Albanci nisu cinili vecinu. Ovu ideju nisu pothranjivali samo ostaci osmanskog feudalnog drustva, vec i albanski gradjanski sloj, vecina njene inteligencije, a kasnije su tu ideju nastavili da odrzavaju i albanski komunisti, ne samo Albanije vec i iz Jugoslavije. Godine 1912. Srbija i Crna Gora oslobadjaju Kosovo i Metohiju, ali teror i progon srpskog stanovnistva nastavlja se u I svetskom ratu, u kome Kosovo i Metohiju dele Austro-Ugarska i Bugarska. U medjuvremenu, 1913.g. nastaje albanska drzava kao rezultat kompromisa izmedju velikih evropskih sila u borbi za Otranska vrata i zbog sprecavanja izlaska Srbije na more, a obnovljene je posle I sv. rata u granicama u kojima je egzistirala sve do 7. aprila 1939.g. kada je na nju izvrsena invazija od strane fasisiticke Italije.
Nakon I sv. Jugoslavija je, kao i niz drugih novih evropskih drzava preuzela medjunarodne obaveze kojima je bio garantovan pravni status nacionalnih manjina. Takav ugovor Jugoslavija je zakljucila sa ostalim drzavama septembra 1919.g. u Sen Zermenu.
Medjutim, albanska nacionalnost, koja se prvi put nasla u okvirima jedne moderne pravne drzave, tesko se navikavala na sve sto je bilo u suprotnosti sa njihovim plemenskim zakonima. Tesko im je padao ravnopravni status sa pravoslavnim narodom nad kojim su oni vekovima vrsili teror. Takav status nisu mogli prihvatiti bez otpora. O tome svedoci vise njihovih posleratnih oruzanih pobuna, dvadesetogodisnja aktivnost takozvanih KACAKA, svojevrsne mesavine terorista i razbojnika, koji su upadali iz Albanije ili su regrutovani direktno sa Kosova. Kao sto je vec spomenuto, 1939.g. Italija je okupirala Albaniju, a zatim ostvarila sa njom personalnu uniju, nakon cega je intezivirala aktivnost albanske migracije radi rusenja Kraljevine Jugoslavije, uz obecanje da ce stvoriti veliku Albaniju od Tirane do Skoplja. U tom cilju, godine 1940. napravljen je plan o naseljavanju Metohije italijanskim gradjanima koji su bili poreklom Albanci.
Nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije 1941, Italiji je izmedju ostalog pripala Metohija i veci deo Kosova. Ostali deo Kosova podeljen je izmedju Bugarske i Nemacke.U toku aprilskog rata 1941, vec unapred organizovani Albanci upadali su u skladista oruzja jugoslovenske vojske u Metohiji, zauzimali neka naseljena mesta, doprinevsi na taj nacin brzem slomu Kraljevine Jugoslavije. U cilju ubrzane albanizacije, trebalo je obezbediti sto vise prostora na sirenje i naseljavanje Albanaca. To se moglo postici proterivanjem srpskog zivlja koristeci metodu zastrasivanja u formi pljackanja i paljenja imovine, ucene, ubijanja pojedinaca. Osim sto su spaljena gotovo sva preostala srpska sela u Metohiji, pribeglo se unistavanju spomenika srpske srednjovekovne kulture-crkava, manastira, skola. Cilj je bio ne samo proterati Srbe sa njihovih ognjista, vec i zatiranje tragova o srpskom bivstvovanju na Kosovu i Metohiji. Preostalo stanovnistvo trebalo je preobratiti u albansku naciju. Zbog toga su Albanci koji su bili na vlasti a pod okriljem italijanskog i nemackog okupatora, pored ostalog, zatvarali srpske skole i pretvarali ih u albanske i doveli nastavni kadar iz Albanije. Novi talas progona i ubijanja Srba nastavljen je posle kapitulacije Italije, od strane II Prizrenske lige, osnovane septembra 1943. Poznate su racije stanovnistva u Pristini, Peci, Kosovskoj Mitrovici... Procenjuje se da je na Kosovu i Metohiji od strane Albanaca u periodu 1941-1944. ubijeno oko 10 000 Srba. U istom periodu, iz italijanske okupacione zone Kosova i Metohije proterano je oko 40 000 , iz nemacke oko 30 000, a iz bugarske oko 25 000 pripadnika srpske nacionalnosti.
Nakon II sv. rata dve oblasti Srbije, zbog etnicke sarenolikosti dobijaju status autonomnih jedinica. To su Autonomna Pokrajina Vojvodina i Autonomna Kosovsko-Metohijska oblast. Iako su posebnim ustavnim i zakonskim resenjima nacionalnim manjinama data izvesna prava na ispoljavanje sopstvenog indetiteta, zakonski su ove oblasti bile podredjene republici i drzavi. Situacija se promenila usvajanjem amandmana na savezni ustav 1968, a zatim i 1971.g, kojim se autonomnim pokrajinama (1968.g. i KiM je dobila status pokrajine) siroka prava na sopstveno organizovanje vlasti i na ucesce u obrazovanju i radu organa SFRJ. To je postignuto zahvaljujuci delovanju agresivnih vodja albanske nacionalnosti na drzavno- partijski vrh, u kome su odlucujucu rec imali pripadnici hrvatske i slovenacke nacije. Novim ustavom iz 1974.g. se potpuno definise status pomenutih dveju pokrajina. Njime se ove autonomne pokrajine u potpunosti izjednacavaju sa ostalim republikama pa u skladu sa tim iste 1974. autonomne pokrajine donose svoje ustave. Ovim ustavom je albanska nacionalna manjina ostvarila takav stepen samostalnosti kakav nijedna manjina u svetu do danasnjeg dana nije uspela da ostvari. Donosenje ovog ustava bio je deo sinhronizovane politike ciji je sledeci potez bio proglasenje Socijalisticke Autonomne Pokrajine Kosovo republikom, a krajnji cilj izdvajanje iz zemlje. Neophodan cinilac za stvaranje republike bilo je etnicki cisto Kosovo. U tom cilju vrseni su razliciti oblici diskriminacije Srba. Na primer, u radnim organizacijama, pored ostalog, prilikom zaposljavanja koriscen je kriterijum dvojezicnosti (kandidat za radno mesto morao je pored maternjeg da govori i albanskim jezikom), u zdravstvenim ustanovama koriscen je razlicit tretman pacijenata, u zavisnosti od jezicke pripadnosti, u skolama je za srpsku decu postojao drugaciji kriterijum ocenjivanja i kaznjavanja...
Pored toga, fizicki nasrtaji na Srbe su postali sve ucestaliji. Vrhunac takvog pritiska su predstavljala silovanja srpske zenske dece. Dozvoljen je i ilegalan prelazak emigranata iz Albanije. Broj tako doseljenih Albanaca u periodu 1971-1981 u pokrajini iznosi preko 50 000. Ustavnim amandmanima na ustav SR Srbije 1989.g, pokrajinama su oduzeta sva prava koja su ih cinila drzavama u drzavi, dok su sve nacionalne manjine ukljucujuci i albansku, do danas zadrzala sva prava odredjena medjunarodnim zakonima i kodeksima.
Vojvodina
Vojvodina se tokom istorije postepeno formirala na podunavsko-panonskom geografskom podrucju, na kome sve do 1945. godine (izuzimajuci kratak period 1849-1860) nisu bile postavljene neke trajnije administrativne granice. Kroz kasni stari i rani srednji vek celom teritorijom ili delovima danasnje Vojvodine gospodarile su razne drzave i razna plemena, odnosno plemenski savezi: Rimljani, Huni, Gepidi, Vizantijci, Avari, Franci, Sloveni, Madari. Vojvodina je, inace, relativno kasno naseljena. Tokom gornjeg pleistocena (ledenog doba) barustine i stepe zasute su plodnim lesom, reke su ustalile svoje tokove, a nove migracije flore i faune primamile su, najzad, u ove oblasti paleolitske lovce na mamute. O postojanje mamuta na ovom prostoru svedoce pronaðene kosti koje se danas cuvaju u muzejima Toza Markovic u Kikindi i Prirodnjacki muzej u Novom Sadu.
Raspadom jedinstvene neolitske kulture tokom treceg milenujam dolazi do nastanka veceg broja posebnih kulturnih grupa, a formiranje kulture bronzanog doba koja je ogranicena samo na izvesne manje zone, uglavnom u Sremu i duz desne obale Dunava, Nalazi iz naselja i nekropola ove epohe pokazuju da stanovnistvo Vojvodine dugo nije imalo sopstveno, originalno stvaralastvo. Ono se mahom zadovoljavalo predmetima nabavljenim sa strane, razmenom ili podrazavanjem oblika ostvarenih u kulturi susednih ilirskih i trackih plemena. Rimljani osvajaju oblast izmedu Drave i Save krajem I veka stare ere. Od ovog momenta podrucje danasnjeg Srema ukljucujuje se u rimsku politicku i kulturnu istoriju, a Banat i Backa postaju granicne teritorije antickog sveta
Novouspostavljena granica Rimske drzave duz desne obale Dunava presecala je Vojvodinu i na njenom tlu ostro odredivala anticki od varvarskog sveta, odnosno rimsku civilizaciju s centrima na podrucju Srema od primitivne, jos praistorijske dacko-keltsko-saramitske kulture u Banatu i Backoj. Iz decenije u deceniju, iz veka u vek sve vise su se zaostravale suprotnosti izmedu ova dva nepomirljiva sveta i dve kulture. U narednim vekovima podrucje danasnjeg Srema postalo je u nekoliko mahova vazno politicko, administrativno, kulturno i religijsko srediste rimske drzave. Medjutim, bas zato su se na drugoj strani, u Backoj i Banatu, okupljale najjace varvarske snage, najpre dacke i sarmatske, zatim kvadske, markomanske, gotske, hunske i, najzad, avarske i slovenske. Pocetkom II veka posle Hrista rimski car Trajan pokorio je Dacane (pretke danasnjih Rumuna) i tad je najveci deo danasnjeg Banata dospeo pod rimsku vlast. Trajan je Banat naselio isluzenim rimskim vojnicima, a na njegovom pobednickom monumentalnom stubu u Rimu mogu se i danas videti pognute figure pokorenih banatskih domorodaca. Kad su Huni 441. osvojili i razorili Sirmium, severna granica carstva pomerena je daleko na jug. Time je period rimske vladavine u Sremu i delovima teritorije danasnje Vojvodine bio zavrsen. Velika seoba naroda, koja je zapocela u drugoj polovini IV veka, okoncana je tek krajem IX veka. Pred najezdom varvara u ovom periodu srusen je svet anticke civilizacije. Pred pocetkom IX veka podrucje danasnje Vojvodine, gde je posle nestanka Avara ostala brojna slovenska populacija, pokusavali su da zaposednu Franci sa zapada i Bugari s juga. Nesto severnije nastaje Velikomoravska drzava, koja ce obuhvatiti i znatna prostranstva Panonije. Na tim prostorima, zahvaljujuci Cirilu i Metodiju, zapocinje hriscansko bogosluzenje na slovenskom jeziku. Dolaskom Madara u Panoniju, krajem IX veka, zavrsava se velika seoba naroda. Na srednjeevropskom prostoru u tom razdoblju zapocinje srednjovekovna epoha Posle doseljavanja Madara teritorija danasnje Vojvodine postala je granicno podrucje nove Ugarske drzave, izlozeno jakim politickim i kulturnim uticajima Vizantije. Podrucje danasnje Vojvodine pripadalo je u srednjem veku teritorijama vise zupanija. Tokom XV i u prvim decenijama XVI veka u Sremu i juznom Banatu organizovana je odbrana juzne ugarske granice sa Beogradom kao isturenim uporistem. Citavo jedno stolece to je bilo "predgrade hriscanstva", gde se branila Evropa od turskih napada. Posle Mohacke bitke Turska je pocela da osvaja Ugarsku, �to je okoncano padom Budima (1541). U vreme kada se vodila borba za ugarski presto, u Banatu je Jovan Nenad 1526. godine poveo oslobodilacku borbu srpskog naroda. Osvojivsi veci deo Ugarske, proglasio se carem u Subotici, stvorivsi srpsko narodno jezgro, koje je, pod udarima ugarskog plemstva, nepunu godinu kasnije unisteno. Padom Banata (1552) citavo podrucje danasnje Vojvodine naslo se u okvirima Turskog carstva; ustrojen je turski administrativni i teritorijalni sistem. Srem i Backa su potpali pod Budimski, a Banat pod Temisvarski pasaluk.
U vreme turske vladavine seosko stanovnistvo u ogromnoj vecini cinili su Srbi. Vecinu gradskog stanovnistva predstavljali su muslimani, a bilo je i pravoslavnog stanovnistva, pre svega Srba, zatim Grka i Cincara i, u manjem broju, Jevreja. Srpsko stanovnistvo je 1557. godine doslo pod duhovnu ingerenciju obnovljene Pecke patrijarsije. Bilo je organizovano vise eparhija. U vreme "dugog rata", koji je poveo Sveti savez hriscanskih zemalja protiv Turske, Srbi su 1594. digli ustanak u Banatu i proterali Turke sa ovog i okolnih podrucja. Intervencijom turske vojske ustanak je posle nekoliko meseci ugusen. Turska je vladala Backom i vecim delom Srema do Karlovackog mira (1699), dok su istocni Srem i Banat ostali u okvirima Turskog carstva do Pozarevackog mira (1718). Posle Velike seobe Srbi su u Ugarskoj postali podanici Leopolda I Habsburskog (1640-1705). On je srpskom patrijarhu Arseniju III Carnojevicu izdao tri osnovne privilegije - carske diplome. Privilegije su povlastice koje su habsburski vladari dali srpskoj crkvi i narodu krajem XVII veka i potvrdivali i delom modifikovali (Regulament) tokom XVIII veka. U privilegijama je Srbima garantovana: sloboda veroispovesti i negovanja obicaja, sloboda izbora crkvenih staresina, podizanje crkava, skola, manastira, te oslobadanje od placanja desetka katolickoj crkvi. Posle smrti patrijarha Arsenija III stvorena je Krusedolska (1708) a od 1713. godine Karlovacka mitropolija sa sedistem mitropolita u Sremskim Karlovcima. Za vreme austrijske okupacije severnog dela Srbije (1718-1739) doslo je do spajanja Beogradske i Karlovacke mitropolije. Kad je 1739. godine Srbija ponovo pala pod tursku vlast sediste mitropolije u Habsburskoj monarhiji vraceno je u Karlovce. Na Majskoj skupstini u Sremskim Karlovcima 1848. godine predstavnici srpskog naroda dodelili su mitropolitu Rajacicu titulu patrijarha. Tu su titulu zadrzali njegovi naslednici sve do 1920, kada je izvrseno ujedinjenje Pravoslavne crkve u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Od 1849. do 1860. Vojvodstvo Srbija i Tamiski Banat predstavljali su posebnu politicko-teritorijalnu jedinicu u okviru Habsburske monarhije i za nju je, izmedu ostalog, jednim carskim dekretom bilo predvideno osnivanje posebne komore, takode sa sedistem u Temisvaru. Odlukom Velike narodne skupstine Vojvodine 25. novembra 1918. o prekidu veza Vojvodine sa Ugarskom, "kako u drzavnopravnom tako i u politickom i privrednom pogledu", i o njenom prikljucenju Kraljevini Srbiji, nastale su sasvim nove politicke i privredne okolnosti u razvitku Vojvodine. Medutim, period od prikljucenja Vojvodine Srbiji do danas obilovao je razlicitim statusnim promenama Vojvodine unutar Srbije, a ponekad i izvan nje. U periodu izmedu dva svetska rata status Vojvodine se kretao od potpune integrisanosti u Srbiju do njenog ukljucenja u Dunavsku banovinu. Za vreme Drugi svetski rat donosi mnoge nevolje stanovni�tvu Vojvodine. Tada ona biva podeljena na Nemacki Banat, Madarsku Backu i Hrvatski Srem. U ovom periodu narocito je stradalo stanovnistvo Srema, a mnoga neprocjenjiva kulturna dobra su nestala ili su popaljenja. Nakon Drugog svetskog rata Vojvodina ulazi u sastav Srbije i Jugoslavije. Za prvi period postojanja ove drzave karakteristicna je obnova i sveopsti razvoj koji nezaobilazi ni Vojvodinu. Tokom sedamdesetih godina Vojvodina dobija veci status autonomije i gotovo u istom periodu pocinje kriza koja ce se zavrsiti ratom na prostorima bivse Jugoslavije. Od 1992. godine Vojvodina ulazi u sastav nove Jugoslavije. Poslednju deceniju XX karakterisu sankcije i privredna kriza, a sve kulminira 1999. godine kada dolazi do intervencije NATO pakta na Jugoslaviju. Neprocjenjiva je materijalna i ljudska steta nanesena Vojvodini ovim poslednjim ratom, a u njoj narocito je stradao Novi Sad koji ostaje bez svih svojih mostova.
Danas Srbi vode bitku za ujedinjenje srpskih drzava.Pokusavaju da pripoje republiku Srpsku,Crnu Goru I da povrate Kosovo i Metohiju.Za Kosovo i Metohiju se vode pregovori dali ce uopste ostati u sastavu Srbije ili ce se Kao Crna Gora pod uticajem Albanskog naroda odvojiti od majke Srbije.Republici Srpskoj "strane sile" jos uvek nedaju da se pripoji sa ostalim srpskim narodom u Srbiji.Cak i Srbija vodi unutrasnju bitku oko podele vlasti,zanemarujuci tako srpski narod i njegove vekovne potrebe za konacnim ujedinjenjem srpskoga naroda pravoslavne vere.
